Ecclesia Dei: Biskup odprawia tylko… mszę biskupią

Odpowiedź Komisji
źródło: cappellagregoriana.wordpress.com

Filipińska Schola Cappella Gregoriana Sanctæ Cæciliæ olim Xicatunensis opublikowała niedawno negatywną odpowiedź Papieskiej Komisji Ecclesia Dei na pytanie dotyczące możliwości celebrowania przez biskupa mszy śpiewanej (missa cantata) more sacerdotali, czyli na sposób zwykłego księdza. Pytanie to było konieczne, gdyż zasadniczo 1 w starym rycie biskup sprawuje dwie formy liturgii eucharystycznej: mszę recytowaną (tzw. prałacką) oraz uroczystą mszę pontyfikalną. Liturgie biskupie są opisane w Caeremoniale Episcoporum i charakteryzują się przebiegiem znacznie bardziej skomplikowanym od mszy zwykłego kapłana. Oczywiście należy spojrzeć na to z historycznego punktu widzenia: to liturgia prezbitera jest uproszczoną wersją mszy biskupiej.

Jest to o tyle ważna odpowiedź, że wraz z popularyzacją starej liturgii coraz częściej wspólnoty celebrujące w tej formie, nawiedzają biskupi, którzy przy tej okazji sprawują mszę świętą. Wówczas pojawia się problem: z jednej strony chcemy, by msza biskupa była możliwie okazała, z drugiej jednak strony mamy ograniczone możliwości organizacyjne (liczba posługujących, paramenty czy przestrzeń liturgiczna), a często także celebransa, który może sobie nie poradzić z trudniejszą formą liturgii. Gdyby Stolica Apostolska zezwoliła na celebrację more sacerdotali, przygotowania nie wykraczałyby wiele poza te, które poprzedzają zwykłą mszę niedzielną.

Zapewne rychło pojawiłaby się pokusa, by dla podkreślenia wyjątkowości uproszczonej liturgii biskupiej założono biskupowi mitrę, dano do ręki pastorał, a może nawet celebrans wdziałby dalmatykę pontyfikalną. Prawdopodobnie w większych ośrodkach celebracji starej liturgii pokuszono by się o celebrację more sacerdotali mszy solennej (missa solemnis), czyli biskup odprawiałby jak zwykły kapłan, ale w asyście diakona i subdiakona. Taka zresztą forma pastoralna jest powszechna wśród biskupów Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X.

bp Alfonso de Galarreta FSSPX celebruję mszę bez dalmatyki pontyfikalnej. fot. Jim, the Photographer (CC BY 2.0)

 

Warto zauważyć, że biskupi otrzymali prawo do celebracji more sacerdotali, w pierwszej z okołosoborowych instrukcji wykonawczych reformujących liturgię rzymską Inter Œcumenici z 1964 r., w której czytamy: „W razie potrzeby wolno biskupom odprawiać Mszę śpiewaną w taki sam sposób, jak to czynią kapłani” 2. Wystarczyło potem zaledwie kilka lat, by w „Mszy Pawła VI” msze biskupie w praktyce przestały różnić się od mszy zwykłych księży.

Komisja Ecclesia Dei trafnie zauważa, że Universae Ecclesiae (Instrukcja o stosowaniu Listu Apostolskiego motu proprio Summorum Pontificum) w n. 28 deroguje w odniesieniu do starej liturgii „wszystkie przepisy prawa, związane ze świętymi obrzędami, promulgowane po 1962 r. nie dające się zastosować do rubryk ksiąg liturgicznych obowiązujących w 1962 r.” Dzięki tej ścisłej interpretacji prawa, Komisja zachowuje wielowiekową wyjątkowość liturgii biskupiej oraz podkreśla fakt, że biskup także jest ograniczony w swoim liturgicznym posługiwaniu przepisami liturgicznymi, choć wielu podnosiło w tej sprawie paremię: Cui licet quod est plus, licet utique quod est minus.

Pozostaje kwestia pastoralna, dla której odpowiedzią jest w tym momencie przede wszystkim dobrze przygotowana msza recytowana biskupa, o przebiegu której należy pouczyć wiernych. Dla biskupów nie znających starego rytu rozwiązaniem jest msza solenna prezbitera, na której biskup jest obecny, ale przewodniczy bez mitry i pastorału  3. Piękną i relatywnie prostą w przygotowaniu celebracją jest np. pontyfikalne wystawienie Najśw. Sakramentu, które może być wspaniałym wyrazem wiary biskupa i wspólnoty tradycyjnej w Realną Obecność Chrystusa w Najświętszej Eucharystii.

Notes:

  1. Pomijam tu celowo kwestię odprawiania przez biskupa zwykłej mszy recytowanej.
  2. Polskie tłumaczenie n. 48 pkt. l
  3. zob. Bartłomiej K. Krzych: Caremoniale. Wizytacja, bierzmowanie, msza św. pontyfikalna, 2010, str. 57 czy też Rev. Aurelius Stehle OSB: Manual od Episcopal Ceremonies, 1916, str. 277.