Ecclesia Dei: Biskup odprawia tylko… mszę biskupią

Odpowiedź Komisji
źródło: cappellagregoriana.wordpress.com

Filipińska Schola Cappella Gregoriana Sanctæ Cæciliæ olim Xicatunensis opublikowała niedawno negatywną odpowiedź Papieskiej Komisji Ecclesia Dei na pytanie dotyczące możliwości celebrowania przez biskupa mszy śpiewanej (missa cantata) more sacerdotali, czyli na sposób zwykłego księdza. Pytanie to było konieczne, gdyż zasadniczo 1 w starym rycie biskup sprawuje dwie formy liturgii eucharystycznej: mszę recytowaną (tzw. prałacką) oraz uroczystą mszę pontyfikalną. Liturgie biskupie są opisane w Caeremoniale Episcoporum i charakteryzują się przebiegiem znacznie bardziej skomplikowanym od mszy zwykłego kapłana. Oczywiście należy spojrzeć na to z historycznego punktu widzenia: to liturgia prezbitera jest uproszczoną wersją mszy biskupiej.

Jest to o tyle ważna odpowiedź, że wraz z popularyzacją starej liturgii coraz częściej wspólnoty celebrujące w tej formie, nawiedzają biskupi, którzy przy tej okazji sprawują mszę świętą. Wówczas pojawia się problem: z jednej strony chcemy, by msza biskupa była możliwie okazała, z drugiej jednak strony mamy ograniczone możliwości organizacyjne (liczba posługujących, paramenty czy przestrzeń liturgiczna), a często także celebransa, który może sobie nie poradzić z trudniejszą formą liturgii. Gdyby Stolica Apostolska zezwoliła na celebrację more sacerdotali, przygotowania nie wykraczałyby wiele poza te, które poprzedzają zwykłą mszę niedzielną.

Zapewne rychło pojawiłaby się pokusa, by dla podkreślenia wyjątkowości uproszczonej liturgii biskupiej założono biskupowi mitrę, dano do ręki pastorał, a może nawet celebrans wdziałby dalmatykę pontyfikalną. Prawdopodobnie w większych ośrodkach celebracji starej liturgii pokuszono by się o celebrację more sacerdotali mszy solennej (missa solemnis), czyli biskup odprawiałby jak zwykły kapłan, ale w asyście diakona i subdiakona. Taka zresztą forma pastoralna jest powszechna wśród biskupów Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X.

bp Alfonso de Galarreta FSSPX celebruję mszę bez dalmatyki pontyfikalnej. fot. Jim, the Photographer (CC BY 2.0)

 

Warto zauważyć, że biskupi otrzymali prawo do celebracji more sacerdotali, w pierwszej z okołosoborowych instrukcji wykonawczych reformujących liturgię rzymską Inter Œcumenici z 1964 r., w której czytamy: „W razie potrzeby wolno biskupom odprawiać Mszę śpiewaną w taki sam sposób, jak to czynią kapłani” 2. Wystarczyło potem zaledwie kilka lat, by w „Mszy Pawła VI” msze biskupie w praktyce przestały różnić się od mszy zwykłych księży.

Komisja Ecclesia Dei trafnie zauważa, że Universae Ecclesiae (Instrukcja o stosowaniu Listu Apostolskiego motu proprio Summorum Pontificum) w n. 28 deroguje w odniesieniu do starej liturgii „wszystkie przepisy prawa, związane ze świętymi obrzędami, promulgowane po 1962 r. nie dające się zastosować do rubryk ksiąg liturgicznych obowiązujących w 1962 r.” Dzięki tej ścisłej interpretacji prawa, Komisja zachowuje wielowiekową wyjątkowość liturgii biskupiej oraz podkreśla fakt, że biskup także jest ograniczony w swoim liturgicznym posługiwaniu przepisami liturgicznymi, choć wielu podnosiło w tej sprawie paremię: Cui licet quod est plus, licet utique quod est minus.

Pozostaje kwestia pastoralna, dla której odpowiedzią jest w tym momencie przede wszystkim dobrze przygotowana msza recytowana biskupa, o przebiegu której należy pouczyć wiernych. Dla biskupów nie znających starego rytu rozwiązaniem jest msza solenna prezbitera, na której biskup jest obecny, ale przewodniczy bez mitry i pastorału  3. Piękną i relatywnie prostą w przygotowaniu celebracją jest np. pontyfikalne wystawienie Najśw. Sakramentu, które może być wspaniałym wyrazem wiary biskupa i wspólnoty tradycyjnej w Realną Obecność Chrystusa w Najświętszej Eucharystii.

Notes:

  1. Pomijam tu celowo kwestię odprawiania przez biskupa zwykłej mszy recytowanej.
  2. Polskie tłumaczenie n. 48 pkt. l
  3. zob. Bartłomiej K. Krzych: Caremoniale. Wizytacja, bierzmowanie, msza św. pontyfikalna, 2010, str. 57 czy też Rev. Aurelius Stehle OSB: Manual od Episcopal Ceremonies, 1916, str. 277.

Święto NMP Królowej Polski w sobotę czy w niedzielę?

unnamed (1)Niestety rzeczywistość kościelna, w której przychodzi nam obecnie żyć nie sprzyja stałości. Atmosferę ciągłej zmiany powiększa decyzja Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, która na prośbę Konferencji Episkopatu Polski przeniosła w tym roku Uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski z niedzieli 3 maja na sobotę 2 maja.

Oczywistym jest, że święta stałe co jakiś czas przypadają w niedzielę. Sytuacja taka przewidziana jest w przepisach liturgicznych – w Ogólnych Normach Roku Liturgicznego i Kalendarza możemy przeczytać:

Ze względu na swoje szczególne znaczenie niedziela ustępuje tylko uroczystościom oraz świętom Pańskim; niedziele Adwentu, Wielkiego Postu i Okresu Wielkanocnego mają pierwszeństwo przed wszystkimi świętami Pańskimi i wszystkimi uroczystościami. Uroczystości wypadające na te niedziele przenosi się na następujący poniedziałek, chyba że zbieżność zachodzi w Niedzielę Palmową albo w Niedzielę Zmartwychwstania Pańskiego. 1

Nie ma zatem problemu: 3 maja przypada V Niedziela Wielkanocna, a więc Uroczystość NMP Królowej Polski przenosi się na poniedziałek 4 maja. Polscy biskupi jednak uznali, że lepiej będzie, gdy ww. Uroczystość przypadnie w sobotę 2 maja, na co przystała Kongregacja, zgadzając się przy tym, by „w kościołach parafialnych odprawić jedną Mszę św. ku czci NMP Królowej Polski” 2.

Sprawa zatem wydaje się prosta. Niestety prosta nie jest dla osób, które są przywiązane do tradycyjnej liturgii łacińskiej (“formy nadzwyczajna rytu rzymskiego”), która posługuje się własnym kalendarzem liturgicznym i własnymi normami do tegoż.

W rycie tym IV Niedziela po Wielkanocy ma niższą rangę (2 klasę), niż Święto NMP Królowej Polski (1 klasę), zatem Święto maryjne góruje nad niedzielą. Niedziela jednak nie znika zupełnie tego dnia, lecz jest “wspominana”, co oznacza, że we wszystkich Mszach do modlitw z formularza o NMP dodaje się modlitwy z ustępującego formularza niedzielnego. Mowa tu o trzech modlitwach – oracji (czyli kolekcie), sekrecie i pokomunii. Podobnie dzieje się w modlitwie brewiarzowej w przypadku Nieszporów i Laudesów.

Niestety władza kościelna nie zaznaczyła, czy tegoroczna zmiana dotyczy tylko “nowego rytu” czy także “starego”. Duchowieństwo posługujące się “starszą formą” ma zatem do wyboru dwie możliwości:

  • Przenieść Święto NMP na sobotę, a w niedzielę już nie wspominać tego święta, a więc uznać, że dekret KKBiDS dotyczy “starego rytu”;
  • Nic nie zmieniać i trzymać się kalendarza liturgicznego, a więc uznać, że dekret KKBiDS dotyczy tylko “nowego rytu”;

Moim zdaniem idąc za starą rzymską zasadą sensum, non verba spectamus 3, należy uznać, że wspomniany dekret nie odnosi się do “formy nadzwyczajnej”, gdyż w “starym rycie” nie ma problemu przenoszenia świąt w ww. przypadku, zatem nie ma powodu, by antycypować święto w sobotę, skoro i tak nie zostałoby przeniesione na poniedziałek.

NMP Rokitniańska Cierpliwie Słuchająca

NMP Rokitniańska Cierpliwie Słuchająca

Oczywiście można także postawić argument przeciwny, że dekret (którego niestety chyba nie upubliczniono) jest jasny i zadaniem zwykłego duchownego nie jest interpretacja dekretów, tylko ich stosowanie. Poza tym, niezastosowanie się do dekretu spowoduje niepotrzebną rozbieżność z resztą Kościoła w Polsce, która posługuje się nowym kalendarzem.

Wydaje się jednak, że specjalny status “nadzwyczajnej formy rytu rzymskiego”, wyrażony w sposób szczególny w n. 28 Instrukcji Universae Ecclesiae, 4 sugeruje stosowanie tego typu interpretacji, zaś samo używanie “starego kalendarza” nieustannie naraża wiernych na rozbieżności z jego młodszym bratem, więc jest to raczej kwestia odpowiedniego pouczenia wiernych.

Miejmy nadzieję, że w przyszłości nasi Pasterze będą pamiętać także o niewielkiej trzódce, która jest przywiązana do tradycyjnej formy Liturgii i w swoich dyspozycjach umieszczą stosowne ustępy dotyczące także “formy nadzwyczajnej”, pamiętając o jej ważnej cesze, jaką jest stałość.

 

Notes:

  1. n. 5 http://kkbids.episkopat.pl/?id=197#id=300
  2. http://episkopat.pl/informacje_kep/6585.1,Tegoroczne_obchody_uroczystosci_MB_Krolowej_Polski_2_maja.html
  3. Por. kan. 17 KPKan
  4. „Ponadto, na mocy swojego charakteru prawa specjalnego, we właściwym dla siebie zakresie, Motu Proprio Summorum Pontificum deroguje od rozporządzeń prawnych, dotyczących obrzędów świętych, wydanych począwszy od 1962 r. i później, a niezgodnych ze wskazaniami ksiąg liturgicznych obowiązujących w 1962 r.” tłum. vatican.va